Phát huy lợi thế từ miền di sản
Sau khi hợp nhất địa giới hành chính, Hải Phòng có không gian phát triển rộng mở với hệ thống tài nguyên du lịch đa dạng. Từ quần đảo Cát Bà, vịnh Lan Hạ, bán đảo Đồ Sơn đến các di tích lịch sử, văn hóa như Côn Sơn - Kiếp Bạc, Bạch Đằng Giang, Văn miếu Mao Điền, mỗi địa danh đều mang những giá trị riêng về cảnh quan, lịch sử và văn hóa.
Trong đó, quần đảo Cát Bà thuộc Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà; quần thể di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc thuộc Di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Đây là những tài nguyên có giá trị nổi bật, tạo lợi thế cho Hải Phòng trong quảng bá hình ảnh điểm đến, thu hút khách du lịch trong nước và quốc tế.
Bên cạnh các di sản, thành phố còn có hệ thống làng nghề, lễ hội truyền thống, ẩm thực và những giá trị văn hóa gắn với đời sống cư dân vùng biển, vùng đồng bằng. Sự đa dạng này mở ra cơ hội phát triển nhiều loại hình du lịch, từ nghỉ dưỡng, tham quan cảnh quan đến văn hóa, tâm linh và trải nghiệm cộng đồng.
Tuy nhiên, lợi thế về tài nguyên chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được chuyển hóa thành những sản phẩm cụ thể, có khả năng giữ chân du khách và gia tăng mức chi tiêu. Trong đó, kết nối các điểm đến, hình thành những hành trình kết hợp nhiều trải nghiệm là hướng đi cần được chú trọng.
Theo TS Dương Đức Hùng, Viện trưởng Viện Khoa học ứng dụng và Phát triển Hải Phòng, thành phố có thể định vị du lịch theo hướng “một hành trình đa trải nghiệm”, trên cơ sở phát huy thế mạnh riêng của từng khu vực. Cụ thể, Cát Bà hướng tới hình ảnh điểm đến xanh, cao cấp; Đồ Sơn phát triển du lịch bốn mùa, gắn với các hoạt động giải trí và kinh tế đêm; khu vực nội đô lịch sử chú trọng du lịch di sản, kinh tế đêm và kinh tế sáng tạo.
TS Dương Đức Hùng cũng gợi mở hình ảnh Hải Phòng là “Bản giao hưởng của những dòng sông và quần đảo”. Cách định vị này nhấn mạnh sự đa dạng về tài nguyên, từ hệ thống sông gắn với lịch sử hình thành, phát triển vùng đất đến các điểm du lịch biển đảo. Việc kết nối những khu vực có thế mạnh khác nhau sẽ tạo thêm lựa chọn cho du khách, thay vì chỉ tập trung vào một điểm đến riêng lẻ.
Một trong những hướng kết nối được đề cập là tuyến đường thủy “Dòng chảy di sản”, dự kiến kết nối Côn Sơn - Kiếp Bạc với khu vực nội đô Hải Phòng và Cát Bà. Nếu được nghiên cứu, tổ chức phù hợp, tuyến này có thể mở thêm hướng tiếp cận các điểm đến lịch sử, văn hóa và cảnh quan, góp phần đa dạng hóa hành trình khám phá thành phố.
Không chỉ kết nối các điểm đến trong địa bàn, Hải Phòng còn có thể mở rộng liên kết với những địa phương lân cận, hình thành các tuyến du lịch liên vùng. Qua đó, các sản phẩm biển đảo, nghỉ dưỡng có thể kết hợp với du lịch văn hóa, tâm linh và làng nghề, tạo thêm trải nghiệm cho du khách và góp phần kéo dài thời gian lưu trú.
Đưa bản sắc văn hóa thành lợi thế điểm đến
Để di sản thực sự trở thành nguồn lực phát triển du lịch, vấn đề không chỉ là đưa du khách đến tham quan mà còn phải tạo ra những sản phẩm giúp họ hiểu hơn về lịch sử, văn hóa và con người của từng vùng đất.
Ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho rằng, Hải Phòng cần lấy những di sản được UNESCO công nhận làm biểu tượng trong hoạt động quảng bá, đồng thời chú trọng khai thác các giá trị văn hóa đặc trưng ở từng địa phương. Bên cạnh hệ thống di tích, lễ hội, thành phố có thể phát huy thế mạnh của các làng nghề truyền thống, ẩm thực và những nét sinh hoạt mang dấu ấn riêng của cư dân vùng biển, vùng đồng bằng.
Quần thể di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc là một trong những điểm đến văn hóa, tâm linh tiêu biểu của Hải Phòng.
Theo ông Hà Văn Siêu, những giá trị văn hóa bản địa chính là “phần hồn” của sản phẩm du lịch, tạo nên bản sắc và sức hấp dẫn riêng cho mỗi điểm đến. Vì vậy, trong quá trình xây dựng tour, tuyến, các doanh nghiệp lữ hành cần nghiên cứu kết hợp hoạt động tham quan di tích với trải nghiệm nghề truyền thống, thưởng thức ẩm thực và tìm hiểu đời sống người dân địa phương.
Chẳng hạn, trong hành trình tham quan Côn Sơn - Kiếp Bạc có thể kết hợp với các điểm đến làng nghề gốm Chu Đậu, không gian ẩm thực và hoạt động tìm hiểu văn hóa địa phương. Qua đó, du khách có thêm cơ hội khám phá nghề truyền thống, thưởng thức sản vật; đồng thời, các làng nghề, cơ sở kinh doanh dịch vụ và người dân cũng có điều kiện tham gia trực tiếp, hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
Ở góc độ quản lý, đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng cho biết, thành phố đang hướng tới phát triển du lịch bốn mùa. Trong đó, mùa hè tập trung vào các sản phẩm biển đảo; các mùa thu, đông và xuân chú trọng khai thác du lịch tâm linh, văn hóa và trải nghiệm sinh thái.
Năm 2025, thành phố đã phê duyệt Đề án tổng thể phát triển du lịch đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 cùng các đề án phát triển thành phố âm nhạc, bóng đá và thể thao. Đây là cơ sở để đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng các hoạt động văn hóa, thể thao gắn với du lịch, qua đó tăng sức hấp dẫn của điểm đến trong nhiều thời điểm khác nhau trong năm.
Theo định hướng phát triển, Cát Bà, Đồ Sơn và Côn Sơn - Kiếp Bạc được xác định là những trung tâm động lực của du lịch thành phố. Các loại hình du lịch biển đảo, văn hóa - tâm linh, đô thị, kinh tế đêm, sự kiện, thể thao, golf, nông thôn và làng nghề sẽ được chú trọng phát triển, từng bước khắc phục tính mùa vụ, nâng cao chất lượng trải nghiệm và khả năng giữ chân du khách.
Năm 2026, Hải Phòng đặt mục tiêu đón hơn 17,1 triệu lượt khách, doanh thu đạt 20.582 tỷ đồng. Đến năm 2030, ngành du lịch phấn đấu đón trên 25 triệu lượt khách, trong đó có khoảng 3 triệu lượt khách quốc tế, doanh thu đạt 50.000 tỷ đồng.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, bên cạnh đầu tư hạ tầng, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường, yêu cầu bảo tồn tài nguyên, gìn giữ bản sắc văn hóa cần được đặt song hành với khai thác du lịch. Việc phát triển các điểm đến di sản phải gắn với bảo vệ cảnh quan, môi trường sinh thái, gìn giữ giá trị nguyên gốc của di tích và phát huy vai trò của cộng đồng địa phương.
Từ Côn Sơn - Kiếp Bạc đến Cát Bà, Đồ Sơn và khu vực nội đô, Hải Phòng có điều kiện để phát triển những sản phẩm du lịch kết hợp giữa văn hóa, lịch sử và thiên nhiên. Khi các điểm đến được kết nối bằng những tuyến hành trình cụ thể, đi cùng hệ thống dịch vụ và trải nghiệm phù hợp, di sản không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa mà còn có thể đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.