Lo ngại văn hóa ngoại lai lấn át bản sắc Việt qua những bức ảnh

Câu chuyện một cửa hàng cho thuê cổ phục ở Huế bị phản ứng khi quay clip người mẫu mặc hanbok - trang phục truyền thống của Hàn Quốc chụp ảnh tại Ngọ Môn, thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế, đăng tải lên mạng xã hội để thu hút khách. Trước đó, chọn mặc trang phục hanbok của Hàn Quốc để chụp ảnh với cây hồng 200 tuổi ở một ngôi làng cổ Việt cũng đã bị dư luận xã hội lên tiếng lo ngại.

Tại Hầu Thào (Lào Cai) nơi chủ yếu người dân tộc Mông sinh sống, có trang phục và nền văn hóa dân tộc đặc sắc, nhiều du khách trẻ mặc trang phục theo phong cách du mục của người Mông Cổ hay Tây Tạng để chụp ảnh…

Nhà nghiên cứu văn hóa Huế Phạm Đức Thành Dũng cho rằng, dù việc lựa chọn trang phục nước ngoài và khai thác hình ảnh tại không gian di sản cung đình hay các không gian, điểm du lịch thuần Việt cần được cân nhắc. Người xem, nhất là những người chưa có nhiều hiểu biết về lịch sử, có thể hiểu nhầm về trang phục hanbok có liên quan tới văn hóa cung đình Việt Nam. Theo ông, với những địa điểm trang trọng, có giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt, trang phục cần được lựa chọn sao cho phù hợp, tôn trọng lịch sử Việt, góp phần làm nổi bật giá trị, bản sắc Việt Nam.

Trang phục là di sản cần được bảo tồn bằng những hoạt động cụ thể

Thực tế cho thấy, Việt Nam không thiếu những chất liệu văn hóa độc đáo để tạo nên các sản phẩm du lịch hấp dẫn. Từ áo dài, áo tứ thân, áo ngũ thân, áo tấc đến áo bà ba, những bộ thổ cẩm được dệt, thêu bằng kỹ thuật truyền thống. Mỗi loại trang phục đều chứa đựng câu chuyện về lịch sử, môi trường sống, quan niệm thẩm mỹ và đời sống tinh thần của cộng đồng. Theo các chuyên gia văn hóa, các bạn trẻ có thể sử dụng trang phục của 54 dân tộc khi trải nghiệm du lịch tại địa phương đó. Những bộ ảnh đó vừa giới thiệu được trang phục truyền thống các dân tộc, vừa có thể quảng bá hình ảnh, văn hóa đặc sắc của đất nước mình.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 209/QĐ-BVHTTDL phê duyệt Đề án bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, thực hiện từ năm 2019 đến năm 2030. Đề án hướng tới đưa trang phục truyền thống trở nên gần gũi hơn với đời sống, nâng cao niềm tự hào và ý thức bảo tồn di sản của đồng bào các dân tộc thiểu số.

Các nhiệm vụ được đặt ra bao gồm khuyến khích học sinh trường dân tộc nội trú mặc trang phục truyền thống trong những dịp phù hợp; hỗ trợ các điểm giới thiệu, bán sản phẩm; lập hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể liên quan đến nghề thủ công, nghệ thuật thêu và trang trí hoa văn; tôn vinh nghệ nhân; tổ chức tập huấn, truyền dạy nghề và các hoạt động trình diễn trang phục dân tộc.

Những định hướng này cho thấy trang phục truyền thống không chỉ là dấu hiệu nhận diện văn hóa, mà còn là di sản cần được bảo tồn bằng những hoạt động cụ thể. Để trang phục truyền thống các dân tộc tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, việc gìn giữ kỹ thuật thủ công và truyền dạy cho thế hệ trẻ là điều cần thiết. Song song với đó, cần mở rộng không gian ứng dụng, đưa trang phục vào du lịch, thiết kế sáng tạo, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn…

Đơn cử, tại những điểm du lịch có thể xây dựng dịch vụ cho thuê trang phục truyền thống, tổ chức trải nghiệm mặc cổ phục, hướng dẫn tạo dáng theo phong cách phù hợp với từng thời kỳ lịch sử, kết hợp chụp ảnh với tham quan di tích hoặc khám phá làng nghề. Các sản phẩm lưu niệm, phụ kiện, tranh ảnh, ấn phẩm giới thiệu văn hóa cũng có thể được phát triển từ chính những trải nghiệm đó. Khi có sự tham gia của nghệ nhân, nhà nghiên cứu, người làm nghệ thuật và cộng đồng địa phương, sản phẩm du lịch sẽ có chiều sâu hơn, đồng thời tạo thêm sinh kế cho những người đang trực tiếp gìn giữ di sản.